เครื่องตรวจความหนาแน่นกระดูก (DEXA SCAN)

 

เครื่องตรวจ DEXA Scan เป็นเครื่องตรวจวัดความหนาแน่นของมวลกระดูก โดยใช้รังสีเอ็กซ์พลังงานต่ำ 2 พลังงานในการตรวจ  ผู้รับการตรวจจะได้รับปริมาณรังสีน้อย  ซึ่งปริมาณรังสีที่ได้รับในแต่ละครั้งของการตรวจจะน้อยกว่าการตรวจเอ็กซ์เรย์ปอดปกติด้วยซ้ำ  เป็นวิธีที่มีความแม่นยำสูง  และถูกกำหนดให้เป็นวิธีมาตรฐานที่ใช้ในการวินิจฉัยโรคกระดูกพรุน โดยองค์การอนามัยโลก(WHO)

เครื่องตรวจความหนาแน่นมวลกระดูกแบบ DEXA Scan แบ่งเป็น ชนิดคือ

  • เครื่องตรวจบริเวณกระดูกแกนกลางร่างกาย (Central Device) ใช้ตรวจบริเวณกระดูกสันหลังและสะโพก ซึ่งวิธีมาตรฐานในการวินิจฉัย
  • เครื่องตรวจบริเวณกระดูกแขน-ขา (Peripheral Device) ใช้ตรวจบริเวณ ข้อมือ ข้อเท้า ใช้ในการตรวจคัดกรอง

การแปรผลการตรวจ

ค่าความหนาแน่นมวลกระดูกที่วัดได้มีหน่วยเป็น มวล/ตารางพื้นที่กระดูก (g/sq. cm, กรัม/ตารางเซนติเมตร) เพื่อการวินิจฉัยที่ถูกต้อง จากค่าที่วัดได้นี้จะต้องนำไปเปรียบเทียบกับค่าเฉลี่ยปกติในกลุ่มคนที่เป็นวัยหนุ่มสาว (young-adult mean) อายุ 30-40 ปี ที่มีเชื้อชาติเดียวกันหรือเชื้อชาติที่ใกล้เคียงกัน เป็นจำนวนของค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน (standard deviation) เรียกว่า T- score (T) ซึ่งใช้เป็นค่าในการวินิจฉัย โรคโดย

  • ค่า T score ที่สูงกว่า -1 (ลบ 1) ถือว่าความหนาแน่นกระดูกปกติ
  • ค่า T score ที่อยู่ต่ำกว่า -1 แต่สูงกว่า -5 ถือว่ากระดูกบาง(Osteopenia)
  • ค่า T score ที่ต่ำกว่า -5 ถือว่าเป็นโรคกระดูกพรุน(Osteoporosis)

ในกรณีที่ต้องการตรวจซ้ำเพื่อดูการเปลี่ยนแปลงความหนาแน่นมวลกระดูก ควรตรวจด้วยเครื่องตรวจเดิม เนื่องจากเครื่องตรวจแต่ละเครื่องอาจจะ ใช้เทคโนโลยี่ในการวัดที่แตกต่างกัน มีค่าอ้างอิง(reference) แตกต่างกัน  มีความแปรปรวนในการวัดที่ต่างกัน  ทำให้ผลตรวจไม่สามารถใช้เปรียบเทียบกันได้   ส่วนใหญ่แล้วเราจะไม่ตรวจความหนาแน่นกระดูกซ้ำเร็วกว่า 1 ปี  เนื่องจากผลความแตกต่างที่เกิดขึ้นจะน้อยเกินไปที่จะแปลผลได้

แนะนำให้ตรวจความหนาแน่นกระดูกอย่างสม่ำเสมอในกลุ่มคนต่อไปนี้ 

  • ผู้หญิงที่มีอายุตั้งแต่ 65 ปี และผู้ชายที่มีอายุตั้งแต่ 70 ปี ขึ้นไป
  • ผู้หญิงที่หมดประจำเดือนก่อนอายุ 45 ปี
  • ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนมีค่าดัชนีมวลกายน้อยกว่า 19
  • มีประวัติครอบครัวเป็นโรคกระดูกพรุน หรือ มีกระดูกหักจากโรคกระดูกพรุน
  • มีประวัติเคยมีกระดูกสะโพกหัก กระดูกสันหลังหัก หรือกระดูกหักที่ตำแหน่งอื่นๆจากภยันตรายที่ไม่รุนแรง
  • ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน และผู้ชายที่มีอายุมากกว่า 50 ปี ที่มีส่วนสูงลดลง มากกว่า 3 เซ็นติเมตร
  • ผู้ที่สูบบุหรี่จัด หรือดื่มเหล้าจัด เป็นประจำ
  • ผู้ที่เป็นเบาหวาน เป็นโรคตับเรื้อรัง โรคไตเรื้อรัง เป็นโรคข้ออักเสบเรื้อรัง เป็นโรคการดูดซึมของระบบทางเดินอาหารผิดปกติ โรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง
  • ผู้ที่เป็นโรคต่อมไทรอยด์ และโรคต่อมพาราไทรอยด์
  • ผู้ชายที่มีอายุมากกว่า 50 ปี ที่อาการของภาวะขาดฮอร์โมนเพศชาย
  • ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน ที่เป็นมะเร็งเต้านม และผู้ชายที่มีอายุมากกว่า 50 ปี ที่เป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก
  • ได้รับยาบางชนิด เช่น ยาเสตียรอยด์ ยารักษาโรคไทรอยด์ ยารักษาโรคลมชัก ยารักษามะเร็ง ฯลฯ

การเตรียมตัวก่อนการตรวจ

  • ควรบอกแพทย์หรือนักรังสีเทคนิคหากสงสัยว่าตั้งครรภ์ จะไม่ทำการตรวจในหญิงตั้งครรภ์
  • ควรปรึกษาแพทย์หากเคยได้รับการกลืนแร่ หรือได้รับสารทึบแสง เพื่อทำ CT scan มาก่อน ซึ่งอาจจะต้องเลื่อนการตรวจออกไปประมาณ 2 สัปดาห์
  • ในวันตรวจสามรถรับประทานอาหารและน้ำได้ปกติ

ขั้นตอนการตรวจ

เปลี่ยนเสื้อผ้า และถอดอุปกรณ์ที่เป็นโลหะออกจากร่างกายและนอนลงบนเครื่องตรวจ จะใช้เวลาตรวจประมาณ 10-15 นาที

 

สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ 

แผนกรังสีวิทยา โรงพยาบาลศุภมิตร

โทร. 0 355 23777 ต่อ 2101

Visitors: 61,492